ONDERWIJSDELTAAL

Stromend door onderwijsland word je meegevoerd door uiteenlopende landschappen en culturen. Dan valt je iets op, bekijk je zaken anders dan normaal of sla je iets blijvend op in je geheugen. 

Elke indruk is goed voor een bijzonder verhaal. Een selectie daaruit wordt hier weergegeven in de vorm van blogs.

BLOG 1 - HELDEN

Vermoeid, verbleekt en opgebrand gaan ze de zomervakantie in. Tussen de meivakantie en nu is extreem hard gewerkt. Werkweken van 60 uur of meer waren onvermijdelijk: het werk moet af! Vele document zijn opgesteld, ter goedkeuring aangeboden en geüpload naar instanties. De formatie leek rond; maar in de laatste weken melden medewerkers empathisch bedroefd dat ze een mooie baan elders hebben aangenomen. De evaluaties zijn gehouden en van analyses voorzien. Het teamuitje, het afscheid van vertrekkende collega's, de eindmusicals... het is gebeurd. Alle lokalen zijn opgeruimd, leeggestapeld en soms van eigenaar verwisseld. De vloer kan in de was...

Na maanden is er weer tijd voor een privéleven. Aandacht voor het gezin, de familie en eigen ontspanning. De eerste week staat in het teken van 'afkicken': uitslapen, relaxen in de tuin, lichaam en geest rust gunnen. Daarna worden de vakantieplannen opgepakt en uitgewerkt. Ergens op een zomerse locatie gaan de gedachten terug naar het voorbije schooljaar. Naar de opstapelende problematiek van uitvallende leerkrachten en geen vervangers. Naar de wekelijkse vergadermarathons met collega's en het schoolbestuur. Naar de studiedagen, werkconferenties, tweedaagsen. Naar de oudergesprekken, de klassenbezoeken, het inspectiebezoek. Het dwarrelt en het duizelt, maar de school draait. Zoals altijd. Werkdruk? Ze praten liever over 'werkplezier'. Het vak is boeiend en afwisselend. En ja, ook slopend. Nog een week of vier, dan begint het nieuwe schooljaar. Opgewekt en opgefrist heet de schoolleider het team weer van harte welkom. 

Ze verdienen groot respect, deze vrouwen en mannen aan het front. Tegen de stroom in doen ze wat ze moeten/kunnen doen. Altijd op hun post, voortdurend alert. 

Corona ligt achter ons. Maar nog steeds zijn ze de helden van deze tijd.

BLOG 2 - MANNEN

Het primair onderwijs is in nood. Alleen al in de grote steden kunnen honderden fulltime banen niet meer worden ingevuld. Met knip- en plakwerk worden oplossende constructies bedacht. 'Anders organiseren' zeggen experts die zelf niet lesgeven. Dat gebeurt bijvoorbeeld via leerpleinen. Zeg maar: een veel grotere klas onder minder personele aandacht. Of er wordt geknabbeld aan de wettelijke bepaling dat alleen bevoegde leerkrachten mogen lesgeven. Het zijn  zandzakken tegen het aanzwellende water: tijdelijk en niet effectief. Ondertussen zijn kinderen de dupe. Ik ken voorbeelden waarbij klassen wekenlang geen opvang kenden. Uiteindelijk werden dan klassen samengevoegd of namen onderbetaalde assistenten de kerntaak over. 

Hoe je het ook wendt of keert: de gemiddelde kwaliteit van het onderwijs holt achteruit. Kinderen met ontwikkelingsachterstanden zijn vooral het slachtoffer. De overheid doet bescheiden pogingen het tij te keren. Zo wordt het salaris verhoogd en vraagt men parttimers een dagje meer te werken. De inspectie berispt scholen die als laatste redmiddel onbevoegden voor de klas zet. Het is een strijd die niet gewonnen gaat worden. Zoals de zee eeuwig knabbelt aan de rotsen, zo erodeert het basisonderwijs door het tekort aan leerkrachten. 

Inmiddels laaien de discussies op wat er dan wel moet gebeuren. Schaalvergroting lijkt onvermijdelijk: het einde van de te vele kleine scholen. Net als het verhogen van het leerlingenaantal per klas: de norm van 30 kinderen of meer sluipt er in. Dan nog zijn we er niet. Door de vergrijzing neemt de komende jaren het aantal bevoegde leerkrachten in rap tempo af. De aanwas op de Pabo's loopt niet in de pas; zeker niet omdat na het eerste studiejaar een groot deel van de studenten alweer is verdwenen. Zo blijft het dweilen met de kraan open en ondertussen droogt het stuwmeer op.

In 1985 ontstond de basisschool. Binnen enkele jaren verdwenen verreweg de meeste mannen - meesters - richting het voortgezet onderwijs of het bedrijfsleven. Feitelijk is toen al de basis gelegd voor de draak die we nu niet meer kunnen bedwingen. Je hoeft geen rekenexpert te zijn om te beseffen dat uitschakeling van de helft van de beroepsbevolking tot problemen leidt. Terwijl die helft - de mannen - ook nog eens meestal fulltime werkt. Als dat enorme arbeidspotentieel niet meer te benutten valt, strijden we eeuwig tegen tekorten.

Waaróm de meeste mannen geen leerkracht (meer) willen zijn, is nooit goed onderzocht. Het salaris werd vaak genoemd, maar blijkbaar speelt er meer nu de betaling prima op orde is. Voor mij staat het als een paal boven water: de oplossing ligt bij de mannen. 

Wordt het niet hoog tijd om daar eens echt serieus werk van te gaan maken?